Dit is Navelli, uno dei borghi più belli d’Italia, een dorp dat op de lijst van de mooiste dorpen van Italië staat. Een dorp dat, net zoals andere in de buurt van L’Aquila, heeft geleden onder de aardbeving van 2009, en hier en daar nog in de stijgers staat om in zijn middeleeuwse glorie te kunnen herrijzen. Een dorp waar de plaatselijke jeugd voor een groot gedeelte wegtrok, maar waar nog steeds goed vijfhonderd mensen wonen. Ik ging er de laatste twee jaar regelmatig heen om kennis te maken met zij die bleven. Ik vond er de inspiratie voor mijn nieuwste roman: SAFFRAAN.
Krokusknollen planten in augustus
In augustus 2025 ging ik praten met Dina van de Cooperativa Altopiano di Navelli, en mocht ik samen met Valentino het veld op. Tot mijn grote verbazing waren de saffraanvelden relatief klein, en zorgvuldig omheind. Dat is noodzakelijk, want everzwijnen zijn dol op de knollen van de Crocus sativus, en richten anders ravages aan. Ik zag hoe de krokusknollen massaal in kistjes werden aangevoerd en netjes op regelmatige afstand van elkaar werden aangeplant. In Navelli blijven de knollen niet jaar na jaar in de grond zitten zoals dat in vele streken wel het geval is. Ik begreep dat daardoor de manier van werken nog arbeidsintensiever is dan in andere regio’s, maar die inspanning loont.
Saffraan oogsten eind oktober
Twee maand later mocht ik met Massimiliano mee om te helpen bij het oogsten. Al snel merk je hoe lastig de pluk is. Krokussen staan enorm kort bij de grond en je voelt het veldwerk in de knieën en de kuiten. Echt veldwerk dus. Na een paar uur plukken gingen we met volle mandjes verse krokussen opnieuw het dorp in, waar we als gelegenheidsplukkers bijzonder gastvrij werden opgewacht met koffie en taart, om daarna zo snel mogelijk opnieuw aan het werk te worden gezet bij de kwekers thuis.
Het rode goud
L’oro rosso – het rode goud – zo wordt saffraan in Italië ook genoemd. Na de koffie gaan we in de woonkamer met z’n allen rond de tafel zitten om met engelengeduld uit iedere krokus de drie lange dieprode stampers vakkundig weg te halen. Er valt geen tijd te verliezen, want dit werk moet onmiddellijk gebeuren nadat de bloemen van het veld komen. Van iedere bloem houden we maar drie draadjes over. We oogstten langzaam maar zeker karmozijnrode saffraan. Een monnikenwerk. Wat overblijft is een kleurrijke afvalberg (die later nog zal worden gebruikt om bijvoorbeeld wol te verven).
Het drogen alla brace van onze gezamenlijke oogst wordt toevertrouwd aan de man of vrouw met de meeste expertise. We kijken in stilte toe en zijn blij deel te mogen uitmaken van deze unieke weinig bekende wereld.
Bijgeloof of een flinke dosis geluk?
Iedere saffraankrokus heeft drie rode stampers. Maar net zoals je soms een klavertje vier vindt, kan je bij de Crocus sativus uitzonderlijk een krokus met vijf stampers vinden. De ochtend van 31 oktober 2025 vond Massimiliano, die naast me zat, er eentje. Onverwacht kreeg ik het kleinood met een glimlach toegestopt. Ik stak het voorzichtig tussen een dubbelgeplooid vel keukenpapier in mijn notitieboekje en nam het mee naar Rome.
Ondertussen staat deze botanische afwijking netjes ingekaderd bij ons op de kast in Rome, en ik hoop dat ze geluk brengt op dezelfde manier als een klavertje vier dat wel eens doet.
Meer over lo zafferano dell’Aquila D.O.P., de uitzonderlijke saffraan van de hoogvlakte van Navelli: Cooperativa Altopiano di Navelli
SAFFRAAN verschijnt mei 2026 bij Borgerhoff & Lamberigts.